17. feb, 2016

Maatwerk

Maatwerk.

Onderwijs op maat. Een maatdiploma kunnen halen met een samenstelling van vakken die je op de maat gesneden kunt halen. Vooralsnog zie ik in maatwerk geen nieuw specialisme maar een afstemming van onderwijs op de mogelijkheden van de leerling in een ander jasje. Vakken op een hoger niveau volgen alsook vakken op een lager niveau volgen omdat de intelligentie van een leerling specifiek is en maatwerk nodig heeft. Het lange traject naar maatwerk toe heette voorheen differentiëren. Alle leerlingen afgewogen om bij elkaar toch te kunnen smaken als een lekkere cake. Daar weeg je namelijk de ingrediënten ook nauwkeurig voor af en als je ze op de juiste manier samenvoegt en bakt krijg je de heerlijke geurende cake waar iedere visite op zit te wachten. Sterker nog de cake is zo gecultiveerd in onze samenleving dat we het plakje zelfs meegeven bij de vele malen dat we ook afscheid nemen van het leven.

We nemen in sneltrein vaart afscheid van levens die individualisering nog niet in hun woordenschat hebben meegekregen. De levens die ten grondslag liggen aan de opbouw van onze samenleving toen een enkel individu die hele samenleving naar de knoppen had laten gaan op grond van zijn eigen behoefte aan maatwerk. Het woord ‘samen’ had na de tweede wereldoorlog de inhoud die nodig was om individueel weer optimaal te kunnen functioneren.

Een individu functioneert niet op zichzelf maar functioneert bij de gratie van het bestaan van andere individuen. Het snufje zout dat toegevoegd wordt aan de cake smaakt ‘individueel’ enkel naar zout en is op geen enkele wijze in verband te brengen met het grotere geheel van de cake. Pas als je daar andere ingrediënten/kwaliteiten aan toevoegt komt de cake tot stand.

De huidige vorm van onderwijs heeft het nog in zich dat ‘samen’ een grondslag krijgt binnen het individualisme. Je zit samen met andere leerlingen in een klas en leert dat jouw intelligentie een aanvulling kan zijn op de intelligentie van een klasgenoot mits de docent de ruimte geeft om met elkaar tot een eindproduct te komen. Gedifferentieerd lesgeven is een respectvolle manier om tegen ieder individu te zeggen dat hij bestaansrecht heeft en de mogelijkheid krijgt om zijn eigen kracht te leren kennen. Gedifferentieerd lesgeven gebeurt binnen de veiligheid van het ‘samen’ zijn. Een kundige docent weet de krachten te bundelen die er bestaan binnen het krachtenveld van de kleine samenleving die we klas noemen. In die klassikale vorm leren leerlingen de normen en waarden die voor een ‘individueel’ bestaansrecht in een ‘samenleving’ belangrijk zijn. De veiligheid van het hebben van kennis aan elkaar en de sturing daarin van docenten maakt het mogelijk om tot bloei te komen.

Van gedifferentieerd basisonderwijs waar leerlingen aan het einde van groep acht de veilige beschutting van de klas verlaten naar individueel op maat gesneden voorgezet onderwijs, doet bij mij de vraag rijzen of de cake niet zal inzakken als de oven voortijdig opengedaan wordt.

Zout, meel, boter en suiker zijn op zichzelf al ingrediënten die hun bestaansrecht bewezen hebben. Zo ook de individuele leerling. Maar is de bakker van de toekomst nog in staat om te zien dat ze door de juiste samenvoeging nog meer tot hun recht komen? Of is de bakker van de toekomst een efficiënte bakker die de ingrediënten apart verkoopt en iedere thuisbakker zijn eigen weg door het recept laat volgen om zo een hoop kosten te kunnen besparen?