20. jan, 2016

Prestatiebeloning

Prestatiebeloning.

 

Iedereen is in zijn eigen leven en het leven van anderen bekend met het begrip prestatiebeloning.

De eerste kennismaking daarmee heb je waarschijnlijk opgedaan toen je zelf een dreinende kleuter van 4 was en alles op alles hebt gezet met schreeuwen, stampen, slaan en blauw aanlopen om je ouders je wil op te leggen. Dat zal je gelukt zijn. Veel ouders redden zich uit zo’n situatie door hun kind iets te beloven. ‘Als je nu ophoudt met schreeuwen, mag je een snoepje.’ En daar is de eerste kennismaking met prestatiebeloning. Immers als je ‘ophoudt’ volgt er een beloning. Het beloningseffect is van korte duur, daar kan iedere ouder over meepraten. Dat heeft niet te maken met de spanningsboog van de kleuter maar met het korte termijn effect van de prestatiebeloning. Op korte termijn is de kleuter aan de winnende hand.

Op lange termijn zijn de gevolgen niet te overzien. De kleuter wordt in snel tempo te dik en weet zich een houding te geven waar de honden geen brood van lusten. Een personal trainer moet ingezet worden om het overtollige vet op verantwoorde wijze weg te werken en de psycholoog gaat aan de gang met het diagnosticeren van een defect dat begint met de eerste letter van het alfabet. Dat een kleuter duidelijkheid, structuur en heldere grenzen nodig heeft, lijkt van geen enkel belang meer. Alles zal worden ingezet om de kleuter te redden om vervolgens met een klein defect door het leven te kunnen laten gaan. Maar daar zijn pillen voor. Niks aan de hand.

Voor het opgroeiende kind zijn de lange termijn effecten nog steeds positief en dat slaat hij op in zijn systeem. Hij krijgt bakken met aandacht om zijn ogenschijnlijke probleem op te lossen en het vooruitzicht van goed meewerken is 23 uur per dag op de Nintendo mogen spelen. Voor het kind nog geen vuiltje aan de lucht.

De prestatiebeloning krijgt gedurende de ontwikkeling van het kind, een andere vorm. Bij rapporten die goed zijn, wordt geld gegeven. Bij gedrag dat voor even wordt aangepast aan de wens van ouders worden gouden bergen beloofd. Als het kind op het vwo-extra-tweetalig-voor-uitzonderlijke-hoogbegaafde-kinderen wordt toegelaten dan is het bedje gespreid en ligt de hele omgeving in volledige aanbidding en katzwijm al de wensen van het kind te vervullen.

Die prestatiebeloning wordt gelukkig overgenomen door de maatschappij. Dat moet ook wel want dit kind weet zich anders geen raad meer en zal bij een sollicitatiegesprek al schreeuwend en gillend binnen komen om zijn zin te krijgen. Dat hoeft dus niet. Ook in het werk kun je beloond worden voor je uitzonderlijke prestaties en dan neemt dit kind geen genoegen met een schouderklop en de intrinsieke vreugde dat hij zijn talenten en kwaliteiten heeft weten te ontwikkelen. Hij heeft niet geleerd dat je een intense vreugde kunt ervaren als je optimaal presteert en je eigen doelen helder hebt. Hij heeft niet geleerd dat hij als mens tot bloei is gebracht met vallen en opstaan. Hij heeft niet geleerd zijn eigen wensen even uit te kunnen stellen ten behoeve van een ander of zelfs van meerdere anderen. Hij heeft geen enkele ervaring met op een positieve manier energie op doen die zijn uitwerking voor lange tijd zal hebben.

Wat hij heeft geleerd is dat er te graaien valt als je maar hard genoeg schreeuwt. En hij is niet de enige.